Δημοσιεύστε τα άρθρα σας! Οποιοδήποτε άρθρο έχετε σχετικό με το περιεχόμενο του blog, και θέλετε να το μοιραστείτε μαζί μας, στείλτε το στο email που θα βρείτε στο προφίλ μου. Share your knowledge!

Τρίτη, 29 Ιουλίου 2008

Τρόπος Μαγειρέματος! Πώς επηρεάζει την ποιότητα του τροφίμου

Ο τρόπος μαγειρέματος μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός για την υγεία σας, όσο τα ίδια τα τρόφιμα. Μια νέα τάξη τοξινών ενδέχεται σύντομα να γίνουν εξίσου σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την καρδιοπάθεια και τις μεταβολικές διαταραχές (σακχαρώδης διαβήτης), όπως τα trans λιπαρά.

Η κατηγορία αυτή των τοξινών είναι τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (AGEs), και απορροφώνται από το σώμα μέσω της κατανάλωσης ψητών (φούρνο ή σχάρα) και τηγανητών ζωικών προϊόντων, όπως κρέας και τυριά. AGEs επίσης παράγονται κατά την παστερίωση και αποστείρωση των τροφίμων. Μέχρι στιγμής έχουν συσχετιστεί με τη φλεγμονή, την αντίσταση στην ινσουλίνη, το διαβήτη, αγγειακές παθήσεις των νεφρών, καθώς και τη νόσο Alzheimer.

Τα επίπεδα των AGEs στο αίμα αυξάνονται με την αύξηση της ηλικίας, αποτελούν δηλ έναν παράγοντα γήρανσης. Κρίσιμος παράγοντας για την τιμή των AGEs στο αίμα αποτελεί η διατροφική τους πρόσληψη. "Τα AGEs δίνουν στα τρόφιμα γεύση και οσμή καμουφλάροντας την τοξική τους δράση. Ο κόσμος θα έπρεπε να ενημερώνεται για τα AGEs όπως ακριβώς γίνεται με τα τρανς λιπαρά, το αλάτι, τη χοληστερίνη και το κάπνισμα" λέει η Vlassara Helen από το Mount Sinai School of Medicine.

Φλεγμονές και οξειδωτικό στρες είναι περισσότερο συχνές σε μεγαλύτερη ηλικία. Στόχος της μελέτης ήταν να εκτιμήσει αν τα AGEs έπαιξαν κάποιο ρόλο σε αυτή τη φλεγμονή και τοοξειδωτικο στρες μετρώντας τα επίπεδα σε νέους και ηλικιωμένους. Στη μελέτη συμμετείχαν 172 υγιείς άνδρες και γυναίκες οι οποίοι χωρίστηκαν σε δυο ηλικιακές ομάδες: μεταξύ 18-45 και 60-80. Η Δρ Vlassara και η ομάδα της ήθελε επίσης να εκτιμήσει αν τα επίπεδα AGEs συσχετίζονται με τη διατροφική λήψη. Για να γίνει αυτό, η ομάδα κατέγραψε το σωματικό βάρος του ασθενούς, το σωματικό λίπος, τριήμερες διατροφικές πληροφορίες, και συνέλεξε δείγματα αίματος για τη μέτρηση βιοδεικτών φλεγμονής, όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP). Στα δείγματα αίματος μετρήθηκαν δυο κοινές AGEs, που ονομάζεται carboxymethyllysine (CML) και methylglyoxal (MG), που συνδέονται σε πρωτεΐνες και λίπη.

Οι εξετάσεις αίματος έδειξαν ότι τα επίπεδα AGEs ήταν 35% υψηλότερα σε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω σε σύγκριση με αυτούς μικρότερους των 45 ετών. Η μελέτη έδειξε επίσης ότι σε όλους τους συμμετέχοντες, η μεγαλύτερη κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε AGEs, συσχετίστηκε με υψηλότερα επίπεδα AGEs στο αίμα και τα υψηλότερα επίπεδα CRP και άλλων δείκτών φλεγμονής.

Έκπληξη για τους ερευνητές ήταν το γεγονός ότι υψηλά επίπεδα AGEs (συγκρινόμενα με αυτά των διαβητικών) βρέθηκαν σε νεαρούς υγιείς ανθρώπους. Το γεγονός αυτό μπορεί να δείχνει ότι πρώιμη και παρατεταμένη έκθεση σε τέτοιες ουσίες στη διατροφή μπορεί να επιταχύνει την εμφάνιση μιας ασθένειας. Η Δρ Vlassara επισημαίνει ότι όταν η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε AGEs είναι υψηλή υπάρχει αυξημένη συχνότητα διαβήτη και καρδιακής νόσου.

"Η υπερβολική πρόσληψη τηγανητών και ψητών (φούρνο ή σχάρα) τροφίμων μπορεί να προκαλέσει υπερφόρτωση της φυσικός ικανότητας του οργανισμού για απομάκρυνση AGEs," σημειώνει η Δρ Vlassara , "έτσι ώστε να συσσωρεύονται στους ιστούς μας, και παρεμβάλλονται στους μηχανισμούς άμυνας, σπρώχνοντας το σώμα προς μια κατάσταση φλεγμονής. Με το χρόνο μπορεί να προκληθεί κπ νόσοσς και να επισπεύστεί η πρόωρη γήρανση. " Μόλις τα AGEs εισέλθουν στο σώμα, γίνεται πιο δύσκολο να τα απομακρύνουμε, και κυρίως καθως οι άνθρωποι μεγαλώνουν. Ηλικιωμένοι έχουν μειωμένη ικανότητα για απομάκρυνση των AGEs από το σώμα, οι ερευνητές εξηγούν, πιθανότατα επειδή χειροτερεύει η λειτουργία των νεφρών, καθώς το σώμα γερνάει.

Όπως προειδοποιεί η Δρ Vlassara, "αν και η συσσώρευση των AGEs δημιουργήσει μια άμεση και σημαντική απειλή για την υγεία του ηλικιωμένου πληθυσμού, είναι επίσης ένας αόρατος και ύπουλος κινδύνος για τους νεότερους και αυτό πρέπει να τονιστεί. Τα επίπεδα των AGEs θα έπρεπε να εμφανίζονται στις διατροφικές ετικέτες, έτσι ώστε όλοι γνωρίζουν τους όταν αγοράζουν συσκευασμένα τρόφιμα. "
©fitness-town.org

Μια απλή λύση: ατμός, βράσιμο, σιγανό βράσιμο


Παρά την πανταχού παρουσία των AGEs, Δρ Vlassara και η ομάδα προσφέρει απλές, ασφαλείς και οικονομικές λύσεις, οι οποίες μοιάζουν με τις συστάσεις που αφορούν τα τρανς λίπη: προσέχετε τι τρώτε. Ο τρόπος μαγειρέματος, ιδιαίτερα με ατμό, με βρασμό η με σιγανό βράσιμο (στιφάδο), μπορεί να κάνει τη διαφορά στη μείωση των AGEs. "Κρατώντας τη θερμότητα χαμηλά και διατηρώντας την περιεκτικότητα του τροφίμου σε νερό μειώνει τα επίπεδα AGEs," λέει η Δρ Vlassara. Μια μείωση 50% στην πρόσληψη AGEs θα μπορούσε να έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις στην υγεία γενικά και μπορεί ακόμη να επεκτείνει τη διάρκειας ζωής, σύμφωνα με τη Dr. Vlassara. Σε άλλες μελέτες, η ομάδα διαπίστωσε ότι η μείωση κατά το ήμισυ της πρόσληψης AGEs, αλλά διατηρώντας μια δίαιτα αποτελούμενη από τις ίδιες θερμίδες και λίπος, αύξησε τη διάρκεια ζωής των ζώων σε σύγκριση με τα ζώα που τράφηκαν με το συνηθισμένο διαιτολόγιο τους.

Αυτή τη στιγμή, αλλάζοντας τον τρόπο μαγειρέματος είναι η μόνη άμυνα κατά της υπερβολικής κατανάλωσης AGEs. Δεν υπάρχει καμία κλινική δοκιμή ρουτίνας για να ενημερώσει τους πολίτες για τα διαιτητικά επίπεδα AGEs στο αίμα επίπεδα ούτε κάποια καθιερωμένη θεραπεία για τη μείωση υψηλών AGEs***. "Η ιδέα ότι τα τρόφιμα πλούσια σε AGEs είναι βλαβερά για την υγεία είναι καινούρια για το ευρύ κοινό", λέει η Δρ Vlassara ", και οι επιστήμονες τώρα βλέπουμε πως τα AGEs σχετίζονται με τις σημερινές επιδημικές τάσεις. Ας ελπίσουμε ότι, αυτά τα μηνύματα αφύπνισης, μαζί με άλλα αποδεικτικά στοιχείων σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο, θα επιταχύνει τις προσπάθειες μας για την ανάπτυξη αποτελεσματικών μέτρων κατά των υπερβολικών διαιτητικών AGEs. "

Πηγή: http://www.medicalnewstoday.com/articles/68865.php

***Νέα φάρμακα αναπτύσσονται που διασπάνε τα AGEs με το alagebrium να φτάνει σε κλινικές δοκιμές. Αναστολείς γλυκοζυλίωσης είναι επίσης τα benfotiamine, pyridoxamine, aminoguanidine, carnosine και aspirin , καθώς επίσης alpha-lipoic acid και acetyl-l-carnitine

μπορεί να βοηθήσουν.


Διαβάστε περισσότερα...

Τετάρτη, 23 Ιουλίου 2008

Πρόγραμμα περιοδικότητας για δύναμη και ισχύ

Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε από τον Dr. William J. Kraemer.Οι ασκήσεις είναι γραμμένες στα αγγλικά, ώστε να τις ψάξετε στο google.

Δευτέρα

  • 3-4 λεπτά διάλειμμα μεταξύ των σετ και των ασκήσεων.
  • Τα κιλά κυμαίνονται γύρω στο 3-5 RM (rep max). Δηλ κάνετε 3-5 επαναλήψεις σε κάθε σετ.
  • 3-5 σετ για κάθε άσκηση.

Barbell squat
Bench press
Leg press
Cable seated row
Wide-grip lat pull-down
Shoulder press
Sit-ups
Leg curl
Dumbbell upright row
©fitness-town.org
Τετάρτη
  • 1-2 λεπτά διάλειμμα μεταξύ των σετ και των ασκήσεων.
  • Τα κιλά κυμαίνονται γύρω στο 6-8 RM (rep max).
  • 2-4 σετ για κάθε άσκηση.

Hang clean
Leg extension
Stiff-leg deadlift
Pectoral dec fly
Dumbell incline press
EZ arm curl
Triceps push-down
Hyperextension
Split squat

Παρασκευή
  • 2-3 λεπτά διάλειμμα μεταξύ των σετ και των ασκήσεων, αλλά 3-4 λεπτά μεταξύ των jumb squats.
  • Τα κιλά κυμαίνονται γύρω στο 12-14 RM (rep max), 3 επαναλήψεις.
  • 1-3 σετ για κάθε άσκηση, 6 σετ για jump squats.

Jump squat (30% of 1RM)
Dumbell shoulder press
High pull
Bench press
Seated row
Dumbell arm curl
Sit-ups
Stiff-leg deadlift
Lunge

Διαβάστε περισσότερα...

Σάββατο, 19 Ιουλίου 2008

Συμπληρώματα: Προσωπική ιστορία του Mel Siff

Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρκετά χρόνια πριν στο "Running Research News". Ακολουθεί ελεύθερη μετάφραση.

Ξεκίνησα να χρησιμοποιώ συμπληρώματα διατροφής εδώ και πολλά χρόνια, σε μια εποχή δεν ήταν ακόμη της μόδας και όροι όπως "αντι-οξειδωτικά", "ελεύθερες ρίζες" και "εργονομική ενίσχυση" είτε δεν υπήρχαν, είτε δεν είχαν παρεισφρήσει στην καθημερινή ομιλία.
Διατροφικά βοηθήματα έχουν χρησιμοποιηθεί, από τις πρώτες μέρες των ανθρώπινων συγκρούσεων, είτε στον πόλεμο είτε στον αθλητισμού (που κατά πολλούς τρόπους, είναι ένα είδος κοινωνικά αποδεκτής πολεμικής σύρραξης!). Πολλοί αθλητές και αθλητικοί επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένου εμού, αναπόφευκτα διαβάζαμε ό,τι μπορούσαμε για τυχόν παράγοντες που θα μπορούσαν να παίζουν ένα ρόλο στην αθλητική προετοιμασία.

Ανακαλύπτοντας τα συμπληρωμάτων διατροφής

Εκείνοι από εμάς που ήταν επιστήμονες και εν ενεργεία αθλητές, δοκιμάζαμε όσες περισσότερες ουσίες μπορούσαμε (στα πλαίσια της λογικής). Στο κάτω κάτω, την εποχή πριν το antidoping, πειραματιζόμασταν με το οτιδήποτε σε μια προσπάθεια να κερδίσουμε το πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων μας.
Ευτυχώς, ο μακαρίτης πατέρας μου ήταν γιατρός και έτσι από έφηβος, ψαχούλευα τα εγχειρίδιά του για πληροφορίες σχετικά με τη διατροφή, δεδομένου ότι δεν υπήρχαν τότε ειδικότητες όπως αθλητική επιστήμη ή αθλητική διατροφή. Τα βιβλία των Pattee και Hutchinson για τη Διατροφή (όπως επίσης και το εξαιρετικό βιβλίο του Kahn "Δομή και Λειτουργία του Ανθρώπου" 1943) αποτέλεσαν τις πρώτες αναφορές μου. Ακολούθησαν σύντομα οι συναρπαστικοί, αν και αμφιλεγόμενοι, τόμοι της Adelle Davis για την υγιεινή διατροφή, τα συμπληρώματα διατροφής , την υγεία και την ευεξία.

Διασπασμένο άμυλο ως συμπλήρωμα

Επίσης, αργότερα έτυχε να παρακολουθήσω και να εργαστώ σε ένα πανεπιστήμιο το οποίο συνδέθηκε με μερικές από τις πρώτες επιστημονικές έρευνες πάνω στο έμφραγμα του μυοκαρδίου, την αναπλήρωση υγρών και την ηλεκτρολυτική ισορροπία. Οι Dr. Cyril Wyndham και Nick Strydom δούλευαν σ' αυτή την έρευνα κατά κύριο λόγο για να λύσουν προβλήματα ενυδάτωσης, υπερθερμίας και ηλεκτρολυτικής ισορροπίας σε ανθρακωρύχους που εργάζονταν σε μεγάλο βάθος, σε πολύ θερμές συνθήκες στα χρυσωρυχεία της Νότιας Αφρικής.
Από αυτούς έμαθα την αξία της τακτικής αναπλήρωσης υγρών υδατανθράκων, σε συνδυασμό με βιταμίνη C, κατά την διάρκεια της άσκησης για να βοηθήσει στην πρόληψη της αφυδάτωση και του εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Ως δρομέας εκείνες τις ημέρες (το 1960), ακολούθησα αυτή τη συμβουλή και βρήκα πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι πολλοί επιστήμονες αργότερα ισχυρίστηκαν ότι ανακάλυψαν αυτό που οι "Επιμελητές των Ορυχείων" έλεγαν εδώ και χρόνια. Ορισμένοι από αυτούς τους ίδιους επιστήμονες υπερασπίζονται τα πλεονεκτήματα των διαφόρων υδατανθράκων σε ποικίλες συγκεντρώσεις, συχνά με σκοπό την προώθηση εμπορικών προϊόντων (αναπλήρωσης υγρών).
Κάτι που φαίνεται να μην έχουν καταλάβει, είναι ότι πολλοί από εμάς τους Αφρικανούς απλά προτίμησαν να χρησιμοποιούν το διασπασμένο άμυλο (ζάχαρη) ως συμπλήρωμα, σε πολύ χαμηλότερο κόστος από αυτό των εμπορικών ποτών. Αυτό που φαινόταν πιο αποτελεσματικό σε μερικούς από εμάς ονομαζόταν "mageu" (προφέρεται κάτι σαν "Mah-gheh-oo"), ένα αρκετά παχύρρευστο αμυλούχο ποτό που φτιάχνεται από σόργο ή καλαμπόκι και αρωματίζεται με ζάχαρη, μέλι ή χυμό φρούτων. Τώρα διαπιστώνω ότι ορισμένοι επιστήμονες αναφέρουν την πιθανή αξία των σύνθετων αμυλούχων συμπληρωμάτων, ως αποτελεσματικά σε αθλήματα αντοχής. Περιμένω με ενδιαφέρον να δώ τη στιγμή που θα λανσάρουν μια τροποποιημένη εκδοχή της Αφρικανικής mageu, η οποία τυχαίνει να χρησιμοποιείται από έναν μεγάλο αριθμό ελίτ αθλητών μεγάλων αποστάσεων που υπάρχουν εδώ στην Αφρική.
©fitness-town.org

Συμπληρώματα για αθλήματα δύναμης

Την ίδια περίπου εποχή (1963) έμαθα από τις ρωσικές πηγές μου, τη σπουδαιότητα της προπόνησης με βάρη στη βελτίωση της αθλητικής απόδοσης, καθώς και τη χρήση εργονομικών ενισχύσεων, όπως προσαρμοστές (adaptogens). Σύντομα, χρησιμοποίησα τις συστάσεις της Adele Davis πάνω σε θέματα υγείας ως πειραματισμό στον αθλητικό χώρο. Αφού διάβασα και τις δημοσιεύσεις του Natrodale, άρχισα να χρησιμοποιώ Βιταμίνη Ε (400 u.i.), βιταμίνη C, μαγιά μπύρας ή torula , καζείνη, ηλεκτρολύτες, L-λυσίνη, PABA, τη λεγόμενη "Vit B15" (πανγκαμικό οξύ), πεπτικά ένζυμα για να βοηθήσουν στην απορρόφηση των πρωτεϊνών (όπως π.χ. bromelain, papaine, λακτάση και πηκτίνη), πολύ αραιό διάλυμα υδροχλωρικού οξέος, δισκία απο φύκια, αποξηραμένο ήπαρ, δολομίτη, σεληνίου, β-καροτίνη, λεκιθίνη και πολλές άλλες ουσίες, που τελικά το μόνο που διαπίστωσα ήταν ότι διατηρούσαν σε καλή υγεία το τοπικό κατάστημα.
Την εποχή εκείνη άρχισα να ασχολούμαι με την άρση βαρών (αντί το στίβο), ένα πολύ πειθαρχημένο άθλημα, στο οποίο είναι σχετικά εύκολο να αξιολογήσεις τον αντίκτυπο νέων συμπληρωμάτων στην απόδοση. Μαζί με αρσιβαρίστες φοιτητές, πειραματιστήκαμε για χρόνια με τους χειρότερους και τους καλύτερους, αλλά δεν μπορώ να πω ότι παρατηρήσαμε κάποια σημαντική διαφορά με ή χωρίς τα συμπληρώματα.

Στεροειδή και αθλήματα αντοχής

Ορισμένοι από τους συναδέλφους μου αθλητές άρχισαν να πειραματίζονται με αναβολικά στεροειδή και δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι το συμπλήρωμα αυτό είχε τεράστια διαφορά στις επιδόσεις τους, παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των γιατρών σε αυτό το στάδιο ισχυρίστηκε ότι η βελτίωση αυτή οφείλεται σε αυθυποβολή. Ενδιαφέρον είναι ότι τώρα, αρκετά χρόνια αργότερα έχουν αλλάξει την αρχική τους στάση.
Ωστόσο, εξακολουθούν να αγνοούν τα σχόλιά μας ότι τα ανδρογόνα αναβολικά στεροειδή (AAΣ) έχουν χρησιμοποιηθεί επιτυχώς και από αθλητές μεγάλων αποστάσεων. Κάποιοι από τους ντόπιους πρώην μαραθωνοδρόμους υψηλού επιπέδου μου έχουν εκμυστηρευτεί ότι έχουν χρησιμοποιήσει AAΣ όσο ήταν στις δόξες τους, αλλά οι αθλητίατροι, συνεχίζουν να υποστηρίζουν ότι τα ΑΑΣ είναι χρήσιμα μόνο στην αύξηση της δύναμης και της μυικής μάζας. Στη συνέχεια έκανα μια ανασκόπηση στη βιβλιογραφία, για να διαπιστώσω ότι τα AAΣ με βεβαιότητα ενισχύσουν φυσιολογικές διεργασίες που μπορούν να βελτιώσουν τις καρδιαγγειακές επιδόσεις. Πότε θα το παραδεχτούν αυτό οι "ειδικοί" επιτέλους;

Χορτοφαγία

Περίπου πριν από 30 χρόνια έγινα "χορτοφάγος" (αυστηρά χωρίς κρέας, αλλά με ψάρι), κυρίως για ηθικούς λόγους, αλλά αυτό δεν είχε καμία θετική ή αρνητική επίδραση στην ενασχόλησή μου με την άρση βαρών, παρά τα όσα οι φανατικοί και από τις δύο πλευρές λένε. Ούτε μείωσε τη χοληστερίνη ή την αναλογία LDL / HDL. Ίσως αυτό είχε να κάνει με το γεγονός ότι έτρωγα πολλά γαλακτοκομικά προϊόντα. Ποιος ξέρει; Εκτιμώ ότι πρόκειται για προσωπική περίπτωση, αλλά οι εμπειρίες μου συμφωνούν με τα όσα οι πιο ειλικρινείς χορτοφάγοι φίλοι μου, έλεγαν για τις αθλητικές τους επιδόσεις.

Η χρήση απομονωμένων συμπληρωμάτων

Καθώς συνέχιζα την πορεία μου στο δρόμο των συμπληρωμάτων, άρχισα να παίρνω αμινοξέα, πρωτεΐνη ορού γάλακτος (whey), χηλικoύς ηλεκτρολύτες κτλ κτλ, αλλά ειλικρινά, δεν διαπίστωσα οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στην απόδοση μου. I αιτιολογημένη, τουλάχιστον, ότι η αυστηρή μου διατροφή και ο τρόπος ζωής μου ενίσχυαν την υγεία μου και με κρατούσαν εν ενεργεία αθλητή και δυνατό σε μια ηλικία, που οι περισσότεροι από τους συναδέλφους μου φούσκωναν τις κοιλιές τους ή υπέφεραν από εμφράγματα.
Είχα όμως, ανακαλύψει ότι ορισμένα από τα συμπληρώματα βελτίωναν το ανοσοποιητικό μου και μείωναν τη διάρκεια των λοιμώξεων, όπως υπογλώσσια δισκία ψευδαργύρου, η echinacea και πολύ μεγάλες δόσεις βιταμίνης C. Οι "ομοιοπαθητικές" ουσίες δεν είχαν καμία αισθητή διαφορά σε κανέναν τομέα. Το γεγονός ότι κάθε λαχανικό και φρούτο περιέχει ένα τεράστιο αριθμό ουσιών που σήμερα ονομάζεται "φωτοχημικά" με έκανε να συμπεράνω ότι η χρήση απομονωμένων μακρο-και μικρο-θρεπτικών συστατικών πιθανώς μειώνει την αποτελεσματικότητά τους, έτσι ξεκίνησα να λαμβάνω όλα τα συμπληρώματα μαζί με τα φυσικά φυτά που τα περιέχουν.
Είναι προφανές ότι η ζωή εξελίχθηκε με ένα συνεργικό τρόπο, με πολύπλοκα μείγματα βιοχημικών, και όχι από εμπορευματοποιημένες απομονωμένες ουσίες που διάφοροι ερευνητές προωθούν ως τις πιο σημαντικές για τον οργανισμό.
Έτσι, εάν παίρνετε βιταμίνη C, είναι ίσως πιο λογικό να τη πάρετε μετά ή μαζί με ένα γεύμα που περιέχει εσπεριδοειδή (για τον εφοδιασμό με διάφορα φλαβονοειδή) ή πράσινες πιπεριές. Αν παίρνετε το β-καροτένιο, θα μπορούσατε να το συνδυάσετε με ένα γεύμα με καρότα. Ομοίως, συμπλέγματα βιταμίνης Β (που σχεδόν ποτέ δεν είναι ένα σύμπλεγμα με όλες τις ουσίες που δρουν συνεργικά με τη βιτ Β) θα πρέπει να συνοδεύουν ένα γεύμα συκωτιού, δημητριακά ολικής αλέσεως κοκ.
Αυτή τη προσέγγιση που την αποκαλώ "σύνθεση φυσικού-τεχνητού" συνεχίζω να τη χρησιμοποιώ μέχρι σήμερα. Αν και συνεχίζω να παίρνω πολλά από τα συμπληρώματα που προανέφερα (όχι όμως πρωτεΐνη), διαλέγω αυτό το σύνθετο τρόπο, σε μια προσπάθεια να μη διαταράξω αυτό στο οποίο έχει προσαρμοστεί ο οργανισμός εδώ και αιώνες ανθρώπινης εξέλιξης.
Ακόμη θεωρώ την αρχή της εξατομίκευσης μέγιστης σημασίας και βρίσκω το παλιό ρητό " η τροφή ενός ανθρώπου είναι το δηλητήριο ενός άλλου" πολύ σωστό. Συναφές με αυτό είναι και η αρχή της μεταβλητότητας, η οποία αναφέρεται στη διαφορετική αντίδραση του καθενός σε ορισμένα τρόφιμα. Μερικές φορές το σώμα σας σάς λέει ότι ορισμένες τροφές δεν είναι αυτές που το σώμα σας χρειάζεται σε μια δεδομένη στιγμή. Πολλοί μιλούν για ανεξήγητη "φουσκαμάρα", άλλοι για πρόχειρο φαγητό, αποτελούν ωστόσο ενδείξεις για τη σημασία των συναισθημάτων και της διαίσθησης που μας καθοδηγούν να βλέπουμε τις ανάγκες και τις ελλείψεις του οργανισμού μας.
Ομοίως, η αρχή του χρονοδιαγράμματος (η κατάλληλη χρονική στιγμή για το τί τρώτε κατά τη διάρκεια της ημέρας ή του προπονητικού κύκλου) θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν. Ένα ισορροπημένο σε πρωτεΐνη και υδατάνθρακες πρωινό είναι σημαντικό για να διασφαλίσει ότι η ενέργειά δεν θα κάνει την τυπική απογευματινή βουτιά, όταν κάποιος ετοιμάζεται για προπόνηση, αν και συχνά πηγαίνω για προπόνηση χωρίς να έχω φάει ευμεγέθη γεύματα (μόλις λίγα καρύδια και ορισμένα φρούτα) όλη μέρα και αυτό δεν φαίνεται να επηρεάζει τις επιδόσεις μου.

Διατροφή και καρδιακή νόσος

Το είδος της διατροφής (και προπόνησης) που ακολουθούσα, οδηγούσαν πάντοτε τους γιατρούς φίλους μου να με αναφέρουν ως ένα πρότυπο υγιεινού, αν και κάπως υπερπειθαρχημέμου, τρόπου ζωής που θα με οδηγούσε σε μια υγιεινή και μακρά ζωή. Και εγώ συμφωνούσα μαζί τους, ιδίως από τη στιγμή που συνέχιζα να είμαι υγιής και δυνατός στα 50 μου.
Τότε, έπαθα μια εντελώς απρόσμενη μαζική καρδιακή προσβολή το 1997, ενώ έκανα μάθημα σε φοιτητές στο πανεπιστήμιο όπου εργαζόμουν. Αυτό ακολουθήθηκε σε λίγες μέρες από ένα έμφρακτο κατά τη διάρκεια του οποίου το ΗΚΓ "ισοπεδώθηκε" για αρκετά λεπτά. Λίγο αργότερα έκανα τετραπλό bypass. Έτσι, θα μπορούσε να πει κανείς ότι όλη αυτή η υγιεινή διατροφή, η προπόνηση και η αυτοσυγκράτηση είχαν λίγα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα! Τέλος πάντων, μέχρι αυτές τις ημέρες εξαρτώμαι σχεδόν εξ ολοκλήρου από λειτουργικά τρόφιμα για τη φροντίδα της καρδιάς μου παρά από φάρμακα.
Ιατρικές αναλύσεις έδειξαν ότι δεν παρουσίαζα κανέναν από τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου όπως, οικογενειακό ιστορικό καρδιακής νόσου, αυξημένη χοληστερίνη, κάπνισμα, κατάχρηση ναρκωτικών, υπερβολική κατανάλωση κρέατος κλπ. Ορισμένοι γιατροί ισχυρίστηκαν ότι μολύνθηκα από chlamydia pneumoniae οργανισμού που μου προκάλεσαν την τεράστια αθηρωματική πλάκα. Άλλοι λένε πως δεν θα είχε επιβιώσει αν δεν είχα ζήσει τόσο υγιεινά και πειθαρχημένα όλη μου τη ζωή. Άλλοι λένε πως έχουν τρομοκρατηθεί, διότι αφού συνέβη σε μένα αυτό μπορεί να συμβεί και σ 'αυτούς - γιατί να ανησυχούμε για την υγεία μας λοιπόν; Ποιος να ξέρει ποιος είναι ο σωστός; **

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ


Αυτό που ξέρω είναι ότι υπάρχει μια σειρά από παράγοντες που τους αποκαλώ "παράγοντες Z ", οι οποίοι βρίσκονται έξω από τον κανονικό τύπο για την υγεία, την ασθένεια και τις επιδόσεις και οι οποίοι πιθανώς συνδέονται με τη μη φυσική πτυχή της ζωής και καθορίζουν τί συμβαίνει σ' εμάς σε μια δεδομένη κατάσταση.
Έτσι, δεν μπορούμε να πούμε κατηγορηματικά ότι ένα συγκεκριμένο είδος προπόνησης ή συμπληρώματος αναγκαστικά θα εξασφαλίσει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Συναίσθημα, διαίσθηση, γνώση και σκέψη (σύμφωνα με το γνωστή ψυχολόγο Carl Jung), θα μας καθοδηγήσουν σε αυτό που είναι πιο κατάλληλο σε μια συγκεκριμένη στιγμή, αλλά μερικά στοιχεία χάους (μη γραμμική αντίδραση σε ερεθίσματα) και αβεβαιότητας πάντα θα υπάρχουν, εμποδίζοντας ή επιβραβεύοντας τις προσπάθειές σας.

** Ο Mel Siff πέθανε από 2η καρδιακή προσβολή το 2004. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις 29/01/2002



Διαβάστε περισσότερα...

Τρίτη, 15 Ιουλίου 2008

Η ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΩΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΤΗΣ ∆ΟΣΗΣ

Η ένταση μιας φαρμακολογικής ενέργειας είναι ανάλογη της δόσης του φαρμάκου που την προκαλεί. Αυτή η βασική φαρμακολογική αρχή μπορεί να εξετασθεί σε δύο επίπεδα: α. στο επίπεδο ενός μόνο ατόμου (βαθμιαία απάντηση), και β. στο επίπεδο ενός ολόκληρου πληθυσμού ατόμων (ποσοστιαία απάντηση).
Η βαθμιαία απάντηση εξετάζεται με την χορήγηση αυξανομένων ποσών ενός φαρμάκου σε ένα μόνο άτομο ή σε ένα παρασκεύασμα οργάνου ή ιστού. Καθώς η δόση
αυξάνεται, η φαρμακολογική απάντηση επίσης αυξάνεται κατά ένα συνεχή τρόπο, με αρχικά γρήγορο και κατόπιν με βραδύτερο ρυθμό, μέχρις ότου φθάσει το μέγιστο της απάντησης, που αντιστοιχεί στη μέγιστη κατάληψη των διαθέσιμων υποδοχέων Η γραφική απεικόνιση αυτής
της αλληλουχίας θα είναι μια υπερβολική καμπύλη ή μία σιγμοειδής καμπύλη, εάν χρησιμοποιηθεί ημιλογαριθμική κλίμακα (Σχήμα 1.6).

Σχήμα 1.6. Η σύσπαση αναρτημένου τμήματος εντέρου από ινδικό χοιρίδιο, ως συνάρτηση της συγκέντρωσης ακετυλοχολίνης και προπιονυλοχολίνης. Η απεικόνιση είναι σε: (α) αριθμητική και (β) λογαριθμική κλίμακα. Από τη λογαριθμική σιγμοειδή απεικόνιση του φαρμακολογικού αποτελέσματος, ανευρίσκεται με ευκολία η δόση που αντιστοιχεί στο ήμισυ της μέγιστης απάντησης και συνάγονται συμπεράσματα για την ισχύ δύο ή περισσοτέρων φαρμακευτικών ουσιών (Levine 1983).
Στη λογαριθμική απεικόνιση, το μέσο της σιγμοειδούς καμπύλης αντιστοιχεί στη δόση που προκαλεί το 50% της μέσης απάντησης. Τα φάρμακα εκείνα που έχουν παρόμοια δράση, επειδή καταλαμβάνουν τους ίδιους υποδοχείς, συνήθως εμφανίζουν ομοιόμορφες σιγμοειδείς καμπύλες με παράλληλα τα γραμμικά τους τμήματα. Εκτός από το ποσό του φαρμάκου, καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση απάντησης παίζει η χημική συγγένεια και η αποτελεσματικότητα προς τον υποδοχέα.
Όσο μεγαλύτερη η χημική συγγένεια και η αποτελεσματικότητα, τόσο πλησιέστερα θα είναι η σιγμοειδής καμπύλη στον κάθετο άξονα. Για φάρμακα που δρουν μέσω των ίδιων υποδοχέων, οι σιγμοειδείς καμπύλες απεικονίζουν και την ισχύ τους.
Σε αντίθεση με την βαθμιαία απάντηση, η ποσοστιαία απάντηση μας πληροφορεί για το ποσοστό εμφάνισης μίας ειδικής φαρμακολογικής ενέργειας σε μία ομοιογενή ομάδα πληθυσμού. Από στατιστική άποψη, η απάντηση εκφράζεται με τυπική κωδωνοειδή καμπύλη κατανομής, τύπου Gauss, η κορυφή της οποίας αντιστοιχεί στη δόση εκείνη που επαρκεί να προκαλέσει το εξεταζόμενο φαρμακολογικό ή τοξικό αποτέλεσμα στο 50% του πληθυσμού (διάμεση δόση). Στα δύο άκρα της κωδωνοειδούς απεικόνισης, αντιστοιχούν οι τιμές τριών σταθερών αποκλίσεων, με το ποσοστό ατόμων ενός πληθυσμού που απαντούν στην ελάχιστη και τη μέγιστη δόση αντίστοιχα.
Όταν εξετάζεται ένα φαρμακολογικό αποτέλεσμα, καταγράφεται η διάμεση αποτελεσματική ή διάμεση δραστική δόση (ED50, median effective dose). Στα πειραματόζωα,είναι δυνατόν να προσδιορισθεί και η τοξική δόση που θα προκαλέσει το θάνατο στο 50% του πληθυσμού. Η τιμή αυτή ονομάζεται διάμεση θανατηφόρα δόση (LD50, median lethal dose). Τόσο η ED50, όσο και η LD50, μπορούν να απεικονισθούν σε λογαριθμική κλίμακα, ως αθροιστική σιγμοειδής καμπύλη.
Προκειμένου για ασθενείς, εκτός από την ED50, αξία έχει και η διάμεση τοξική δόση (TD50, median toxic dose), η οποία αναφέρεται στην εμφάνιση κάποιας ανεπιθύμητης ενέργειας. Στην κλινική πράξη, καθοριστικό ρόλο για την εφαρμογή ενός φαρμάκου παίζουν η ελάχιστη δραστική και η μέγιστη ανεκτή δόση. Η ελάχιστη δραστική δόση είναι το μικρότερο ποσό του φαρμάκου που μπορεί να προκαλέσει κάποια απάντηση από τον οργανισμό. Μέγιστη ανεκτή δόση είναι η δόση εκείνη που μπορεί να ανεχθεί ο οργανισμός, χωρίς να εμφανιστούν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Κατά τη μελέτη ενός φαρμάκου με πειραματόζωα, καθορίζεται ο πειραματικός δείκτης ασφαλείας, που αντιστοιχεί στο λόγο της LD50 προς την ED50. Προκειμένου για τον άνθρωπο, αντί αυτού έχει χρησιμοποιηθεί ο λόγος της TD50 προς την ED50 (θεραπευτικός δείκτης). Είναι αυτονόητο, πως όσο μεγαλύτερος είναι αυτός ο λόγος, τόσο ασφαλέστερο είναι το φάρμακο.
Πρακτικό ενδιαφέρον αποκτά ο θεραπευτικός δείκτης μόνον ως λόγος της ελάχιστης τοξικής προς τη μέγιστη αποτελεσματική δόση (TD / ED ). ∆ηλαδή, πόσο μπορεί να TD0.1/ED99.9 αυξηθεί η δόση χωρίς πιθανή εμφάνιση τοξικών εκδηλώσεων (θεραπευτικό εύρος ή θεραπευτικό παράθυρο ή κλινικός δείκτης ασφαλείας).

Πηγή (αρχείο σε pdf) Διαβάστε περισσότερα...

ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ

Η χορήγηση ενός φαρμάκου οδηγεί στην εμφάνιση διαφόρων δευτερευουσών ενεργειών, παράλληλα με την επιθυμητή κύρια ενέργεια. Οι δευτερεύουσες ενέργειες δεν εντάσσονται στα πλαίσια του επιδιωκόμενου βιολογικού αποτελέσματος και γι’ αυτό
ονομάζονται ανεπιθύμητες ενέργειες ή παρενέργειες. Η ένταση των παρενεργειών καθορίζει την τοξικότητα και την ασφάλεια χρησιμοποίησης ενός φαρμάκου, επειδή ακριβώς αντικατοπτρίζει τον κλινικό δείκτη ασφαλείας.
Ακόμη και για φάρμακα που χορηγούνται στη σωστή δοσολογία με ιατρική παρακολούθηση, το ποσοστό εμφάνισης άτυπων τοξικών εκδηλώσεων είναι περίπου 5-10%. Από αυτές, το 20% είναι αλλεργικής μορφής και το υπόλοιπο 80% είναι, κατά σειρά συχνότητας, συμπτώματα από το νευρικό, το γαστρεντερικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Τα συχνότερα μη ειδικά συμπτώματα είναι ναυτία, ζάλη, ληθαργικότητα, ευερεθιστότητα, πονοκέφαλος, αϋπνία, τυμπανισμός, έμετοι, διάρροια και προκάρδια ενοχλήματα. Τα συμπτώματα αυτά είναι συνήθως ακίνδυνα και δεν κάνουν επιτακτική την διακοπή του φαρμάκου. Εξαίρεση αποτελούν οι έμετοι και η διάρροια που μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ηλεκτρολυτικές διαταραχές.
Όπως η κύρια φαρμακολογική ενέργεια, έτσι και οι δευτερεύουσες ενέργειες είναι ευθέως ανάλογες προς το ποσό του χορηγουμένου φαρμάκου. Αυτό ισχύει κυρίως για την οξεία τοξικότητα, που εμφανίζεται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά από χορήγηση υπερβολικών δόσεων ενός φαρμάκου (δηλητηρίαση από υπέρβαση της δοσολογίας). Μετά από μακροχρόνια χορήγηση του φαρμάκου, ακόμη και σε αποδεκτά όρια δοσολογίας, μπορεί να εμφανισθεί χρόνια τοξικότητα, η οποία μπορεί να οφείλεται σε κάποιο βαθμό τοξικής άθροισης του φαρμάκου.
Υπάρχουν παραδείγματα, όπου η οξεία τοξικότητα προκύπτει με συνηθισμένες δόσεις, επειδή υπάρχουν ιδιαιτερότητες στις ιδιότητες του βιολογικού υποστρώματος πάνω στο οποίο δρα το φάρμακο (αντιδράσεις ιδιοσυγκρασίας).
Μία άλλη μεγάλη κατηγορία ανεπιθύμητων ενεργειών περιλαμβάνει εκείνες που σχετίζονται περισσότερο με τους φαρμακοχημικούς παράγοντες και λιγότερο με την δοσολογία ή με τις ιδιότητες του βιολογικού υποστρώματος. Τέτοιες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η αλλεργία, η φαρμακευτική εξάρτηση και η γονοτοξικότητα.
Α. Αντιδράσεις ιδιοσυγκρασίας
Οι εκδηλώσεις ιδιοσυγκρασίας είναι γενετικώς καθορισμένες, και εμφανίζονται ακόμηκαι με κανονικές δόσεις που δεν ξεπερνούν την αποδεκτή μέγιστη ανεκτή δόση. Περιπτώσεις με πρακτικό κλινικό ενδιαφέρον αφορούν στο μεταβολισμό της σουκινυλοχολίνης και της
ισονιαζίδης, καθώς και στα αναγωγικά συστήματα των ερυθροκυττάρων. Γενετικές διαφορές έχουν περιγραφεί επίσης και για πρωτεϊνικά μόρια που παίζουν το ρόλο υποδοχέα ή που μεταφέρουν φάρμακα μέσα στο πλάσμα. Η γενετική πολυμορφία, η σχετική με τη φαρμακοκινητική και τη φαρμακοδυναμική, είναι αντικείμενο μελέτης ενός νέου κλάδου της Φαρμακολογίας, που ονομάζεται Φαρμακογενετική. Ιδιαίτερα στο μεταβολισμό των φαρμάκων, έχουν περιγραφεί γενετικές διαφορές στη σύνθεση γλυκουρονιδίων (σύνδρομα Gilbert και Crigler-Najjar), στη μεθυλίωση, καθώς και σε πολλές αντιδράσεις οξείδωσης στις οποίες συμμετέχουν ισοένζυμα του κυτοχρώματος P-450.
Αδρανοποίηση της σουκινυλοχολίνης
Η σουκινυλοχολίνη έχει χρησιμοποιηθεί στην αναισθησιολογία, ως μυοχαλαρωτικό βραχείας διάρκειας. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η δράση του φαρμάκου τερματίζεται μέσα σε λίγα λεπτά, μετά από υδρόλυση από τη χολιεστεράση του πλάσματος και του ήπατος. Μερικά άτομα (συχνότητα στο γενικό πληθυσμό 1:3.000) έχουν μεγάλη ευαισθησία, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν άπνοια από παράλυση των αναπνευστικών μυών για αρκετές ώρες, επειδή η
δραστικότητα της χολιστεράσης είναι μικρότερη από το φυσιολογικό. Πρόκειται για κληρονομούμενη διαταραχή που οφείλεται σε ένα αυτοσωματικό συνεπικρατητικό γονίδιο (τρικόρυφη αποτύπωση των τιμών δραστικότητας του ενζύμου στον γενικό πληθυσμό).
Ακετυλίωση της ισονιαζίδης
Η ισονιαζίνη έχει ευρεία εφαρμογή στη θεραπευτική, ως ένα από τα αντιφυματικά φάρμακα πρώτης εκλογής. Η ουσία αυτή ακετυλιώνεται στα ηπατοκύτταρα από μία ακετυλοτρανσφεράση, αλλά η μελέτη της σύνθεσης ακετυλιωμένου παραγώγου και της αποβολής του έξι ώρες μετά από χορήγηση ισονιαζίδης αποκάλυψε την ύπαρξη ‘ταχέων’ και ‘βραδέων μεταβολιστών’ (δικόρυφη αποτύπωση των τιμών δραστικότητας της ακετυλοτρανσφεράσης στον γενικό πληθυσμό, που υποδηλώνει αυτοσωματικό επικρατητικό γονίδιο). Στην Ευρώπη, οι βραδείς μεταβολιστές είναι περίπου το 60% του συνολικού πληθυσμού, ενώ στην Ασία υπερισχύουν οι ταχείς μεταβολιστές. Στις συνήθεις δόσεις ισονιαζίδης το θεραπευτικό αποτέλεσμα δεν μειώνεται ακόμη κι αν ο ασθενής είναι ταχύς μεταβολιστής. Αντίθετα, οι βραδείς μεταβολιστές εμφανίζουν τοξική πολυνευρίτιδα από άθροιση του φαρμάκου (οφείλεται σε ανταγωνισμό της ισονιαζίδης με την βιταμίνη B6 και αντιμετωπίζεται με την προληπτική συγχορήγηση της Β6).
Ανεπάρκεια της γλυκοζο-6-φωσφορικής αφυδρογονάσης (‘κυαμισμός’)
Η φυσιολογική σύνθεση του ενζύμου αυτού καθορίζεται με ένα υπολειπόμενο φυλοσύνδετο γονίδιο (στο χρωμόσωμα Χ, γι’αυτό και η ανεπάρκεια παρατηρείται κυρίως σε άρρενα άτομα). Στις μεσογειακές χώρες η διαταραχή αυτή είναι αρκετά συχνή, αλλά ακόμη συχνότερη είναι στην Αφρική, καθώς και στους νέγρους της Αμερικής.
Η γλυκοζο-6-φωσφορική αφυδρογονάση (G-6-PD) των ερυθρών αιμοσφαιρίων καταλύει τη μετατροπή του γλυκοζο-6-φωσφορικού οξέος σε 6-φωσφογλυκονικό οξύ και οδηγεί στο σχηματισμό NADPH, που είναι απαραίτητο συνένζυμο της αναγωγάσης της μεθαιμοσφαιρίνης (που ανάγει την μεθαιμοσφαιρίνη σε αναχθείσα αιμοσφαιρίνη) και της αναγωγάσης της γλουταθειόνης (για την δημιουργία αναχθείσας γλουταθειόνης). Σε άτομα με ανεπάρκεια του ενζύμου, υστερούν αυτές οι βιοχημικές οδοί που είναι αναγκαίες για τη φυσιολογική λειτουργία και ευκαμψία των ερυθροκυττάρων. Η κατάσταση επιδεινώνεται, με τελική κατάληξη την αιμόλυση, από φάρμακα και άλλες ουσίες που έχουν οξειδωτικές ιδιότητες, όπως ασπιρίνη, σουλφοναμίδες και σουλφόνες, κινίνη και άλλα ανθελονοσιακά
φάρμακα, νιτροφουραντοΐνη, χλωραμφαινικόλη, π-αμινο-σαλικυλικό οξύ, καθώς και διάφορες άλλες ουσίες (ναφθαλίνη, τρινιτροτολουόλιο, κυανούν του μεθυλενίου, βιταμίνη Κ, προβενεσίδη, διμερκαπρόλη, φαινυλυδραζίνη και μία ουσία άγνωστης χημικής δομής που περιέχεται στα χλωρά κουκιά). Από την τελευταία, η αιμόλυση αυτού του τύπου πήρε το όνομα ‘κυαμισμός’ (κύαμοι).
Β. Αντιδράσεις από φαρμακοχημικούς παράγοντες
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τοξικές εκδηλώσεις που οφείλονται κυρίως στη χημική δομή ορισμένων φαρμάκων και σε μικρότερο βαθμό σε τυχόν ατομικούς παράγοντες.
Φαρμακευτική αλλεργία
Για την εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων σε ένα φάρμακο, πρέπει προηγουμένως ο οργανισμός να ευαισθητοποιηθεί στο συγκεκριμένο φάρμακο ή σε κάποιον μεταβολίτη του. Η ξένη ουσία δρα ως αντιγόνο, που προκαλεί τη σύνθεση IgE αντισωμάτων από τα πλασματοκύτταρα. Όταν το αλλεργιογόνο φάρμακο έχει πρωτεϊνική φύση, ο μηχανισμός ευαισθητοποίησης είναι προφανής. Προκειμένου για μη πρωτεϊνικά μόρια, η ευαισθητοποίηση του οργανισμού απαιτεί προηγούμενη σύνδεσή τους με ενδογενείς πρωτεΐνες (λειτουργία ‘απτίνης’). Το ποσό του αλλεργιογόνου δεν φαίνεται να έχει σημασία, δεδομένου ότι
ευαισθητοποίηση και αλλεργική αντίδραση μπορούν να συμβούν και με απειροελάχιστα ίχνη μίας ουσίας. Πολλές ουσίες με παρόμοια χημική δομή εκδηλώνουν αντιδράσεις ‘διασταυρούμενης αλλεργίας’, οπότε ο τρόπος ευαισθητοποίησης του ατόμου δεν είναι προφανής. Η διασταυρούμενη αλλεργία υποδηλώνει πως φάρμακα που δρουν ως απτίνες προκαλούν σύνθεση όχι πολύ ειδικών αντισωμάτων, τουλάχιστον όσον αφορά στην απτίνη αυτή καθ’εαυτή.
Νέα επαφή του οργανισμού με την ίδια ή κάποια παρόμοια ουσία καταλήγει στη δημιουργία του συμπλέγματος αντιγόνου-αντισώματος, που αντιδρά με διάφορους ιστούς και κύτταρα, με αποτέλεσμα την απελευθέρωση από τα μαστοκύτταρα και τα βασεόφιλα λευκοκύτταρα ιστικών ορμονών του τύπου της ισταμίνης, της σεροτονίνης, της βραδυκινίνης κ.ά. (‘χυμική ανοσία’). Άλλοτε πάλι, το αντιγόνο ευαισθητοποιεί τα μικρά λεμφοκύτταρα (‘κυτταρική ανοσία’), τα οποία συμμετέχουν στις αλλεργικές αντιδράσεις όψιμου τύπου (επιβραδυνόμενη αλλεργία).
Η εμφάνιση φαρμακευτικής αλλεργίας είναι αρκετά σπάνια. Η πενικιλλίνη, ένα από τα συνηθέστερα αλλεργιογόνα φάρμακα, προκαλεί αλλεργία μόνο σε ποσοστό 5-10% των περιπτώσεων που χρησιμοποιείται. Η ασπιρίνη, παρά την πολύ ευρεία χρήση της, προκαλεί αλλεργία μόνο σε ποσοστό 0.2%. Μία αλλεργική αντίδραση ποικίλλει από ασήμαντα δερματικά φαινόμενα (κνίδωση) και πυρετό, μέχρι θανατηφόρα κυκλοφορική καταπληξία (shock). Από άποψη κλινικής πορείας, μία αλλεργική αντίδραση διακρίνεται σε ‘άμεση’, όταν εμφανίζεται λίγα λεπτά ή ώρες μετά την είσοδο της αλλεργιογόνου ουσίας στον οργανισμό και σε ‘επιβραδυνόμενη’, όταν εμφανίζεται μετά από αρκετές ημέρες από την είσοδο της ουσίας. Η σοβαρότερη μορφή άμεσης αντίδρασης ονομάζεται ‘αναφυλαξία’ και χαρακτηρίζεται από εντονότατο βρογχόσπασμο, οίδημα των βλεννογόνων των αναπνευστικών οδών και πτώση της αρτηριακής (αναφυλακτικό shock). Οι ‘επιβραδυνόμενες αλλεργικές αντιδράσεις’ εμφανίζονται κυρίως με επίμονα δερματικά εξανθήματα, αρθραλγίες, πυρετό και διαταραχές της αιμοποίησης, που μπορεί να περιλαμβάνει ορισμένα μόνο είδη εμμόρφων συστατικών του αίματος (θρομβοπενική πορφύρα, ακοκκιοκυτταραιμία), ή όλα τα κύτταρα (απλαστική αναιμία).
Πολύ σοβαρή εκδήλωση είναι η εκτεταμένη απώλεια των επιφανειακών στιβάδων του δέρματος (τοξική επιδερμική νεκρόλυση ή νόσος του Lyell).
Φαρμακευτική εξάρτηση
Τα φάρμακα που προκαλούν εξάρτηση επενεργούν στο ΚΝΣ και προδιαθέτουν σε κατάχρηση, επειδή η χρήση τους βιώνεται ως μία ευχάριστη εμπειρία (‘ψυχολογική εξάρτηση’). Όταν η μακροχρόνια λήψη τους συνοδεύεται από την εγκατάσταση αντοχής, απαιτείται συνεχής αύξηση των δόσεων. Στην περίπτωση αυτή, η απότομη διακοπή του φαρμάκου μπορεί να προκαλέσει σύνδρομο στέρησης (‘φυσική’ ή ‘σωματική εξάρτηση’). Η εξάρτηση αποτελεί μία σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια που ενδέχεται να δημιουργήσει πρακτικά προβλήματα στην κλινική εφαρμογή πολύ χρήσιμων φαρμάκων, όπως είναι τα οπιούχα (ναρκωτικά αναλγητικά).
Η ψυχολογική εξάρτηση χαρακτηρίζεται από έντονη επιθυμία χρήσης ενός φαρμάκου, αλλά υπάρχει πολύ μικρή τάση για αύξηση των δόσεων. Η ένταση της ψυχολογικής εξάρτησης ποικίλλει ανάλογα με τη χρησιμοποιούμενη φαρμακευτική ουσία και την προσωπικότητα του ατόμου. Σε μερικές περιπτώσεις, η επιθυμία για τη ‘δόση’ είναι τόσο ισχυρή, ώστε μπορεί να οδηγήσει το άτομο σε αντικοινωνική συμπεριφορά.
Η σωματική εξάρτηση χαρακτηρίζεται από έντονη ψυχαναγκαστική επιθυμία για την με κάθε δυνατό τρόπο λήψη του φαρμάκου, από σταθερή τάση για συνεχή αύξηση των δόσεων σε μέγεθος και συχνότητα λήψης, και από έντονα στερητικά συμπώματα όταν δεν είναι δυνατή η λήψη του φαρμάκου.
Το σύνδρομο στέρησης χαρακτηρίζεται από δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος, καθώς και από ψυχικές και κινητικές διαταρχές. Οι εξαρτησιογόνες ουσίες παρουσάζουν ορισμένες κοινές ιδιότητες, βάσει των οποίων κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες, με κύριο γνώμονα τα χαρακτηριστικά της εξάρτησης.
Ι. Κατασταλτικά του Κ.Ν.Σ.: αιθανόλη, αιθέρας, βαρβιτουρικά (σεκοβαρβιτάλη, πεντοβαρβιτάλη, αμοβαρβιτάλη, φαινοβαρβιτάλη), γλουταιθιμίδη, ένυδρος χλωράλη, μεθακαλόνη, μεθυπρυλόνη, μεπροβαμάτη, παραλδεΰδη, χλωροδιαζεποξείδη, εισπνεόμενες οργανικές ενώσεις κ.ά. Η κατηγορία αυτή αναπτύσσει έντονη ψυχολογική και σωματική εξάρτηση. Το σύνδρομο στέρησης έχει πολύ έντονη κλινική εικόνα και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του πρώην χρήστη.
ΙΙ. Ναρκωτικά αναλγητικά: διυδρομορφινόνη, ηρωίνη, κωδεΐνη, λεβαλλορφάνη, λεβορφανόλη, μεθαδόνη, μεθυλδιυδρομορφινόνη, μορφίνη, πεθιδίνη, πενταζοκίνη, προποξυφαίνη, φαιναζοκίνη, δεξτραμεθορφάνη κ.ά. Αποτελούν μία σχετικά ομοιογενή ομάδα φαρμακευτικών ουσιών, με έντονη ψυχολογική εξάρτηση και με ταχέως εγκαθιστάμενη σωματική εξάρτηση. Το σύνδρομο στέρησης είναι πολύ δριμύ και παρατεταμένο (5-7 ημέρες), αλλά σπανίως θέτει σε κίνδυμο τη ζωή του πρώην χρήστη.
ΙΙΙ. ∆ιεγερτικά του Κ.Ν.Σ.: αμφεταμίνες (αμφεταμίνη, δεξτραμφεταμίνη, μεθαμφεταμίνη), διαιθυλοπροπιόνη, κοκαΐνη, μεθυλοφαινιδάτη, μεφαιντερμίνη, φαινομετραζίνη κ.ά. Πρόκειται για ουσίες με έντονη ψυχολογική εξάρτηση, αλλά με σχετικά ήπιο σύνδρομο στέρησης, που εκδηλώνεται κυρίως με υπνηλία.
IV. Αλλες ουσίες: διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος (LSD), κανναβινοειδή (χασίς), νικοτίνη κ.ά. Κοινή ιδιότητα αυτών των ουσιών είναι η ψυχολογική εξάρτηση. Σύνδρομο στέρησης δεν παρατηρείται, τουλάχιστον σε κάποιο αξιοσημείωτο βαθμό.

Γονοτοξικότητα
Οι γονοτοξικές επιδράσεις αφορούν στο γενετικό υλικό των κυττάρων και εκδηλώνονται ως μεταλλαξιογένεση, τερατογένεση ή καρκινογένεση. Ο όρος μεταλλαξιογένεση αναφέρεται σε πειραματικά δεδομένα από καλλιέργειες προκαρυωτικών κυττάρων, που υποδηλώνουν ότι ένα φάρμακο ενδέχεται να επηρεάζει επίσης το γονιδίωμα των ευκαρυωτικών κυττάρων.
Σε επίπεδο οργανισμού, η μεταλλαξιογόνος δράση μπορεί να οδηγήσει σε καρκινογένεση (πρόκληση νεοπλασματικής εξαλλαγής, σε συγκεκριμένο τύπο ώριμων
κυττάρων), ή σε τερατογένεση (εντοπισμένη αλλοίωση του γενετικού υλικού ή της φυσιολογικής έκφρασής του, σε αναπτυσσόμενα εμβρυϊκά κύτταρα, που μπορεί να οδηγήσει σε κάποια μικρή ή μεγάλη ανατομική ανωμαλία). Βασική προϋπόθεση για να είναι κάποιος παράγοντας μεταλλαξιογόνος, καρκινογόνος ή τερατογόνος είναι η ικανότητα να αντιδρά με τις πυρηνικές πρωτεΐνες (ιστόνες, όξινες πρωτεΐνες) ή με τα πυρηνικά οξέα (DNA, RNA).
Aπό άποψη μηχανισμού, οι μεταβολές του γονότυπου μπορούν να συμβούν είτε στο μοριακό επίπεδο του DNA ή στο οργανιδιακό επίπεδο των χρωματοσωμάτων. Σε μοριακό επίπεδο, οι συχνότερες μεταβολές είναι η αλλαγή, η προσθήκη ή η εξάλειψη ενός ζεύγους βάσεων. Η αλλαγή είναι συνήθως, αποτέλεσμα υδροξυλίωσης ή απαμίνωσης μίας βάσης. Η προσθήκη ή η εξάλειψη ενός ζεύγους βάσεων επιδρά στην αντιγραφή του m-RNA, με τελικό αποτέλεσμα την σύνθεση νέου τύπου πρωτεϊνικών μορίων. Όταν το νέο μόριο που προκύπτει δεν μπορεί να συμπεριφερθεί λειτουργικά ως βάση πυρηνικού οξέος, τότε είναι δυνατόν να ακολουθήσει διάσπαση της αλυσίδας κατά τη φάση του αναδιπλασιασμού (π.χ. μετατροπή της αδενίνης σε υποξανθίνη, ή της γουανίνης σε ξανθίνη). Ικανότητα αλλαγής βάσης έχει παρατηρηθεί, π.χ., με την υδροξυλαμίνη και τα αλκυλιωτικά φάρμακα.
Σε οργανιδιακό επίπεδο, είναι δυνατό να συμβεί ρήξη χρωματοσωμάτων και λανθασμένος ή ελλιπής ανασυνδυασμός, καθώς και ανισοκατανομή των χρωματοσωμάτων μεταξύ των θυγατρικών κυττάρων. Ο ακριβής μηχανισμός του χιάσματος (crossing-over) και του ανασυνδυασμού, που συμβαίνουν κατά την αναγωγική φάση της μείωσης, είναι άγνωστος. Έχει διαπιστωθεί παρ’όλα αυτά, πως τα μεταλλαξιογόνα αναστέλλουν σημαντικά τον ανασυνδυασμό, με αποτέλεσμα να προκύπτουν πολλά ασύνδετα τμήματα χρωματοσωμάτων. Επειδή ακριβώς η μείωση συμβαίνει στα κύτταρα της γενετικής σειράς (γαμέτες), αυτές οι μεταβολές των χρωματοσωμάτων κληρονομούνται, εφ’όσον είναι συμβατές με την ζωή. Ουσίες που επιδρούν κατά την αναγωγική φάση της μείωσης είναι τα αλκυλιωτικά φάρμακα, η αιθανόλη, η κουμαρίνη, η φαινόλη κ.ά.

Φάρμακα με καρκινογόνες ιδιότητες
Η χημική καρκινογένεση περιλαμβάνει δύο φάσεις. Κατ’αρχήν, απαιτείται η παρουσία ενός καρκινογόνου, που προκαλεί κάποια αρχική μεταβολή στη κυτταρική λειτουργία (‘εκκίνηση’). Κατόπιν, απαιτείται η παρουσία ενός ή περισσότερων συγκαρκινογόνων, επιταχύνουν την εμφάνιση της νεοπλασίας (‘προαγωγή’).
Στις καρκινογόνες ουσίες περιλαμβάνονται οι πολυκυκλικοί υδρογονάνθρακες (παράγωγα του φαιναθρενίου, όπως το βενζοπυρένιο και μεθυλχολανθρένιο), οι αρωματικές αμίνες (παράγωγα της ναφθυλαμίνης, όπως η Ο-αμινοναφθόλη και 2-ναφθυλυδροξυλαμίνη), οι νιτροσαμίνες, η ουρεθάνη και τα αλκυλιωτικά φάρμακα (μεχλωραιθαμίνη, κυκλοφωσφαμίδη, χλωραμβουκίλη, αιθυλενιμίνες, βουσουλφάνη κ.ά).
Ορισμένα εγκεκριμένα φάρμακα, με μικρή ή μεγάλη εφαρμογή στη θεραπευτική, παρουσιάζουν καρκινογόνο δράση στον άνθρωπο, όπως δείχνουν διάφορα επιδημιολογικά δεδομένα (βλ. Πίνακα). Οι αλκυλιωτικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται ευρέως στη θεραπευτική ως αντινεοπλασματικά φάρμακα. Όπως ήδη αναφέρθηκε, αυτές οι χημικές ενώσεις ασκούν μεταλλαξιογόνο ενέργεια λόγω της ικανότητάς τους να προκαλούν αναδίπλωση της αλυσίδας του DNA, μεταξύ δύο γειτονικών βάσεων γουανίνης. Αποτέλεσμα αυτού είναι πιθανώς και η αναστολή της αναγωγικής φάσης της μείωσης την οποία προκαλούν. Με αυτή την έννοια, οι αλκυλιωτικοί παράγοντες πρέπει να θεωρηθούν ως κυτταροτοξικά φάρμακα με σχετική εκλεκτικότητα για τα κύτταρα εκείνα που εμφανίζουν έντονες μιτώσεις. Παρά την καρκινογόνο τους ενέργεια, η χρήση των παραγόντων αυτών στην Ιατρική βασίζεται στογεγονός ότι η εμφάνιση χημικής καρκινογένεσης απαιτεί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από το προσδόκιμο της επιβίωσης των ήδη πασχόντων από καρκίνο.
Χαρακτηριστικό όλων των καρκινογόνων ουσιών είναι ότι πρέπει να δράσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Από διάφορες κλινικές παρατηρήσεις, έχει σημειωθεί ότι για την εμφάνιση κακοήθους νεοπλάσματος στον άνθρωπο μπορεί να χρειαστεί η έκθεση στο παθογόνο αίτιο επί 20-40 χρόνια. Ο μόνος τρόπος προστασίας από την χημική καρκινογένεση είναι η αποφυγή των καρκινογόνων και συγκαρκινογόνων ουσιών. Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει βενζοπυρένιο καθώς και διάφορες συγκαρκινογόνες φαινόλες. Σύμφωνα με μία στατιστική μελέτη, το κόψιμο του τσιγάρου θα ελάττωνε την συχνότητα εμφάνισης καρκίνου κατά 30%, στο σύνολο του πληθυσμού.

Πηγή (αρχείο σε pdf) Διαβάστε περισσότερα...

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΙΑ

Η συνταγή αποτελεί γραπτή εντολή του γιατρού προς το φαρμακοποιό, που περιέχει το όνομα και την ποσότητα του φαρμάκου, καθώς και οδηγίες για τη χορήγησή του. Παλαιότερα, η αναγραφή συνταγών ήταν πολύπλοκη τέχνη και απαιτούσε εξειδικευμένους λατινικούς όρους. Η σύγχρονη Ιατρική έχει απλοποιήσει τα πράγματα και ο ρόλος του φαρμακοποιού περιορίζεται συνήθως στην απλή εμπορική διακίνηση έτοιμων σκευασμάτων. Η φαρμακοβιομηχανία χρησιμοποιεί κυρίως τις δραστικές ουσίες, αποφεύγοντας όσο γίνεται τη χρήση εκδόχων και βελτιωτικών της γεύσης.
Στη συνταγή μπορεί να αναγραφεί το χημικό (επίσημο), το κοινόχρηστο, ή το εμπορικό όνομα των φαρμάκων. Η χρησιμοποίηση του επίσημου ή του κοινόχρηστου ονόματος παρουσιάζει αρκετά πλεονεκτήματα, κυρίως οικονομικά. Για παράδειγμα, ο φαρμακοποιός θα είχε παρακαταθήκη από ένα ή δύο μόνο φάρμακα, και όχι κατ’ανάγκην από όλα τα ιδιοσκευάσματα με πανομοιότυπη σύνθεση. Αυτό άλλωστε θα του επέτρεπε να δίνει στους πελάτες τους το φθηνότερο ιδιοσκεύασμα. Αρκετά συχνά, όμως, ο γιατρός υποχρεώνεται για πολλούς λόγους να δώσει συνταγή με κάποιο συγκεκριμένο προϊόν. Αυτό συμβαίνει, επειδή εκτός από τη δραστική ουσία, σημαντικό ρόλο παίζει η εμφάνιση και η γεύση του φαρμάκου. Πολλά παιδιά που έχουν συνηθίσει ένα σκεύασμα αρνούνται να καταπιούν κάποιο άλλο που
έχει διαφορετική γεύση. Επίσης, υπάρχουν αρκετοί ιδιότροποι ενήλικες που δίνουν μεγάλη
σημασία στο χρώμα και στη γεύση του φαρμάκου.
Μέρη της συνταγής
Η συνταγή πρέπει να είναι ευανάγνωστη και σαφής, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος παρερμηνείας κατά την εκτέλεσή της. Επίσης, πρέπει οπωσδήποτε να έχει το όνομα, τη διεύθυνση και το τηλέφωνο του γιατρού που τη χορηγεί. Η αναγραφή συνταγών ακολουθεί έναγενικό τύπο, ο οποίος διατηρεί αρκετά κατάλοιπα από την εποχή που τα λατινικά ήταν η διεθνής γλώσσα της Ιατρικής.
Στην αρχή της συνταγής, γράφεται ακόμη το σύμβολο Rp., από τη λατινική λέξη Recipe (πάρε). Η παραγγελία απευθύνεται στο φαρμακοποιό, ο οποίος υποτίθεται, θα πάρει τα κατάλληλα δραστικά συστατικά και έκδοχα, για να παρασκευάσει το φάρμακο. Ακολουθεί η επιθυμητή φαρμακοτεχνική μορφή, επίσης ως σύντμηση των αντίστοιχων λατινογενών όρων(tabl. γιά τα δισκία, amp. γιά τις αμπούλες κ.λπ.).
Η περιεκτικότητα της δραστικής ουσίας σε κάθε φαρμακοτεχνική μονάδα αναφέρεται σε γραμμάρια (g) και προσδιορίζεται με αραβικούς αριθμούς. Προκειμένου για ενιαίαφαρμακοτεχνική μορφή, ο αριθμός αναφέρεται σε πυκνότητα. Κατόπιν, προσδιορίζεται τοσυνολικό ποσό των φαρμακοτεχνικών μονάδων με την αναγραφή του αντίστοιχου λατινικούαριθμού (π.χ. ΧΧ δισκία).
Στο τέλος της συνταγής υπάρχει το σύμβολο S. (από το λατινικό signatura =καθοδήγηση), το οποίο ακολουθείται από τις οδηγίες του γιατρού προς τον ασθενή.

(Στοιχεία γιατρού) (Ονοματεπώνυμο ασθενούς)
Ημερομηνία
Rp
Φαρμακοτεχνική μορφή Όνομα δραστικής ουσίας
Περιεκτικότητα (g ή ml)
Συνολική ποσότητα
S. Οδηγίες για τη σωστή χρήση του φαρμάκου
Σφραγίδα-υπογραφή γιατρού


Παραδείγματα για συνταγές φαρμάκων που χορηγούνται σε τρεις διαφορετικές φαρμακοτεχνικές μορφές (δισκία, κάψουλες, ενέσιμο διάλυμα).
1) Rp
Tabl. Αλλοπουρινόλη 0.1 g
No XL
S. Ενα δισκίο, 3 φορές την ημέρα.
2) Rp
Caps. Νατριούχος πεντοβαρβιτάλη 0.03 g
No XXX
S. Μία κάψουλα πριν από τη νυκτερινή κατάκλιση.
3) Rp
Caps. ∆ινατριούχος καρβενικιλλίνη 1 g
No LX
S. Μία ένεση κάθε 4 ώρες, επί δέκα ημέρες.

Ειδικές συνταγές
Οι ουσίες που διαθέτουν εξαρτησιογόνες ιδιότητες χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως ‘ναρκωτικά’ και εμπίπτουν σε ειδικές νομοθετικές διατάξεις συνταγογραφίας. Στις περιπτώσεις αυτές, η συνταγή έχει τρία φύλλα, από τα οποία το ένα παίρνει ο ασθενής, το άλλο διατηρεί ο φαρμακοποιός, και το τρίτο παραμένει στο αρχείο του γιατρού. Τις ειδικές αυτές συνταγές πρέπει να προμηθευτεί ο ενδιαφερόμενος γιατρός από τις κατά τόπους ∆ιευθύνσεις Υγιεινής
των Νομαρχιών. Το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων παρέχει στο γιατρό και την άδεια χορήγησης ψυχοτρόπων φαρμάκων. Τα φάρμακα που διακινούνται με βάση τις ‘ειδικές διατάξεις περί ναρκωτικών’ κατατάσσονται σε έξι διαφορετικές κατηγορίες, ανάλογα με την εξαρτησιογόνο τους ισχύ (βλ. Πίνακα). Από τις ουσίες αυτές, συνταγογραφούνται όσες υπάγονται στις κατηγορίες Β και Γ (‘ειδική συνταγή ναρκωτικών’ με διπλή κόκκινη γραμμή),
καθώς και στις κατηγορίες ΒΣ, ΓΣ και ∆ (με μονή κόκκινη γραμμή).

ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΟΥ ΥΠΑΓΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ
Κατηγορία Α. Απαιτούν ειδική άδεια προμήθειας, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σε εργαστήρια ή κλινικές γιά ερευνητικούς σκοπούς.
∆εσομορφίνη, Ηρωίνη, Κάνναβη, LSD, Μεσκαλίνη, Ψιλοκίνη, Ψιλοκυβίνη.
Κατηγορία Β. Χορηγούνται με ειδική ιατρική συνταγή ναρκωτικών, που φυλάγεται γιά
τρία χρόνια.
∆εξτρομοραμίδη, Μορφίνη, Οπιο, Πεθιδίνη.
Κατηγορία ΒΣ. Χορηγούνται εφ'άπαξ με απλή ιατρική συνταγή του Ν. 1729/87, που φυλάγεται γιά τρία χρόνια. Αιθυλομορφίνη, ∆εξτροπροποξυφαίνη, Κωδεϊνη.
Κατηγορία Γ. Χορηγούνται με ειδική ιατρική συνταγή ναρκωτικών, που φυλάγεται γιά τρία χρόνια.
Βουτορφανόλη, ∆ιυδροκωδεϊνη, Μεθυλοφαινιδάτη, Πενταζοκίνη, Υδροκωδόνη, Φαιντανύλη, Φολκωδίνη.
Κατηγορία ΓΣ. Χορηγούνται εφ’άπαξ με τη συνταγή του Ν.1729/87 που φυλάγεται γιά δύο χρόνια.
∆ιυδροκωδεϊνόνη, ∆ιφαινοξίνη, ∆ιφαινοξυλάτη.
Κατηγορία ∆. Χορηγούνται εφ'άπαξ με τη συνταγή του Ν.1729/87 που φυλάγεται γιά δύο χρόνια.
Αμοβαρβιτάλη, Βαρβιτάλη, ∆εξτρομεθορφάνη, ∆ιαζεπάμη και άλλες Βενζοδιαζεπίνες,
Ζολπιδέμη, Ζοπικλόνη, Ζαλεπλόνη, Μεπροβαμάτη, Πεντοβαρβιτάλη, Πιπραδρόλη, Φαινοβαρβιτάλη.

Πηγή (αρχείο σε pdf) Διαβάστε περισσότερα...

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

Ι. Χημική δομή
Η χημική δομή των υποδοχέων παραμένει συνήθως σκοτεινή, με ελάχιστες εξαιρέσεις όπου το δραστικό κέντρο αυτών των μεγαλομορίων έχει προσδιορισθεί με αρκετή σαφήνεια. Αντίθετα, η χημική δομή των φαρμάκων είναι επακριβώς γνωστή. Τα χημικώς συγγενή φάρμακα προκαλούν τις ίδιες βασικές ενέργειες, που όμως μπορεί να διαφέρουν σε ένταση. Κατά την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, λαμβάνονται υπ’όψη τα δεδομένα από το συνδυασμό
φαρμακοδυναμικών πειραμάτων και μικρών μεταβολών στη χημική δομή των μορίων που εξετάζονται. Η μεγιστοποίηση του αποτελέσματος αξιολογείται ως ‘ποσοτική συσχέτιση δομής-αποτελέσματος’ (QSAR, Quantitative Structure Activity Relationship). Εάν τα φάρμακα που εμφανίζουν παρόμοια ενέργεια δεν μοιάζουν από χημική άποψη, τότε μπορούμε να υποθέσουμε πως ασκούν τις ενέργειές τους μέσω διαφορετικών υποδοχέων και μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Έχει παρατηρηθεί, πως στα περισσότερα φάρμακα οι L-μορφές (αριστερόστροφες) είναι δραστικότερες από τις D-μορφές (δεξιόστροφες). Ακραίο παράδειγμα αποτελεί η μορφίνη, όπου η D-μορφή είναι απόλυτα αδρανής.
ΙΙ. Οδός χορήγησης και φαρμακοτεχνική μορφή
Ο τρόπος χορήγησης μίας δραστικής ουσίας καθορίζει τον βαθμό απορρόφησης και το επίπεδο της στο πλάσμα (βιοδιαθεσιμότητα). Για την p.o. χορήγηση, η καλύτερη φαρμακοτεχνική μορφή είναι το διάλυμα. Προκειμένου για στερεά φάρμακα, καλύτερα επίπεδα έχουμε με τα υπογλώσσια δισκία και τα υπόθετα, επειδή παρακάμπτεται το ήπαρ. Για την παρεντερική χορήγηση, τα υδατικά διαλύματα απορροφώνται ταχύτερα από τα ελαιώδη διαλύματα και τα εναιωρήματα.
III. Βάρος του σώματος
Η συνηθισμένη δοσολογία των φαρμάκων είναι υπολογισμένη για ενήλικα άτομα σωματικού βάρους περίπου 70 kg. Για άτομα που το σωματικό βάρος τους διαφέρει πολύ από αυτή την τιμή, η δόση πρέπει να υπολογίζεται ανά kg. Αυτό συμβαίνει, π.χ. για πολύ αδύνατα άτομα ή για παιδιά. Ο απλούστερος τρόπος υπολογισμού της παιδικής δόσης ενός φαρμάκου
δίνεται από τον τύπο του Clark:

Παιδική δόση = βάρος σε kg x δόση ενήλικα/70

Όταν τα φάρμακα είναι πολύ τοξικά, όπως π.χ. τα κυτταροστατικά, λαμβάνεται υπ’όψη η επιφάνεια του σώματος σε συνδυασμό με το βάρος (με τη βοήθεια ειδικών πινάκων-νορμογραμμάτων). Για ένα άτομο μέσης σωματικής διάπλασης (ύψος 1.75 και βάρος 70 kg) η επιφάνεια σώματος είναι 1.85 m2.
IV. Ηλικία
Τα νεογνά και τα πολύ ηλικιωμένα άτομα έχουν περιορισμένη ηπατική και νεφρική λειτουργία, ή εμφανίζουν μεγάλη ευαισθησία σε φάρμακα που προκαλούν ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ή δρουν στο Κ.Ν.Σ και στο ενδοκρινικό σύστημα. Επομένως, εκτός από την μετατροπή της δοσολογίας, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι ενέργειες του χορηγουμένου φαρμάκου.
V. Ατομική ευαισθησία
Αυτή εξαρτάται από το βιολογικό υπόστρωμα του ατόμου που παίρνει το φάρμακο. Οι ατομικοί παράγοντες είναι συνήθως γενετικώς προκαθορισμένοι και μπορούν να επηρεάσουν μία φαρμακολογική ενέργεια με πολλούς τρόπους (σύνδεση με τις πρωτεΐνες του πλάσματος, ένζυμα μεταβολισμού των φαρμάκων, ευαισθησία υποδοχέων κ.ά.).
Οι λόγοι αυτοί υπαγορεύουν την εξατομίκευση της δοσολογίας για κάθε ασθενή ξεχωριστά. Αυτό συμβαίνει με τα αντιπηκτικά του τύπου της κουμαρόλης, με τα καρδιοτονωτικά γλυκοσίδια και με άλλα φάρμακα. Σοβαρές εκδηλώσεις ατομικής ευαισθησίας είναι τα φαινόμενα ιδιοσυγκρασίας και αλλεργίας, που περιγράφονται αναλυτικά στα σχετικά με την τοξικότητα των φαρμάκων.
VI. Ανάπτυξη αντοχής
Το φαινόμενο αυτό, που παλιότερα ονομαζόταν ‘εθισμός’, χαρακτηρίζεται από την προοδευτική ελάττωση της ενέργειας ενός φαρμάκου μετά από επανειλημμένη χορήγηση. ∆ηλαδή, για να έχουμε την επιθυμητή ενέργεια του φαρμάκου στην αρχική της ένταση, πρέπε να αυξάνουμε συνεχώς τη δόση του, με κίνδυνο να εμφανιστούν τοξικές ενέργειες. Αντοχή αναπτύσσεται κυρίως για τα κατασταλτικά του Κ.Ν.Σ. (όπως είναι η αιθυλική αλκοόλη και οι βενζοδιαζεπίνες) και τα οπιούχα. Το φαινόμενο αυτό, όταν εγκατασταθεί, αφορά όλα τα χημικώς συγγενή φάρμακα (διασταυρούμενη αντοχή).
Η αντοχή μπορεί να οφείλεται στην επαγωγή των ηπατικών ενζύμων, με αποτέλεσμα την ταχύτερη απομάκρυνση από τον οργανισμό, ή σε προσαρμοστικές αλλαγές σε επίπεδο υποδοχέων.
Για την αποφυγή ανάπτυξης αντοχής, πρέπει ένα φάρμακο να δίνεται κατά διαλείμματα (διακεκομμένη χορήγηση) και να συνδυάζεται με άλλα φάρμακα που ασκούν παραπλήσιες ενέργειες. Η ανάπτυξη αντοχής συνδυάζεται πολύ συχνά με παράλληλη εγκατάσταση σωματικής και ψυχολογικής εξάρτησης.
Πολλά φάρμακα δρουν έμμεσα, προκαλώντας την απελευθέρωση διαφόρων ενδογενών ουσιών, οι οποίες δρουν ως τελικοί αγωνιστές και συνδέονται με υποδοχείς για να εμφανίσουν κάποια συγκεκριμένη ενέργεια (π.χ. οι αμφεταμίνες απελευθερώνουν κατεχολαμίνες). Όταν το φάρμακο δίνεται σε μεγάλες δόσεις ή πολύ συχνά, η φαρμακολογική ενέργεια δεν εμφανίζεται, επειδή δεν προλαβαίνει να αθροιστεί το απαιτούμενο ποσό των ενδογενών ουσιών. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ταχυφυλαξία και αποτελεί μία μορφή αντοχής, που εγκαθίσταται ταχύτατα.
VII. Ανάπτυξη αντίστασης
Πολλές φορές διαπιστώνεται πως κάποια χημειοθεραπευτική αγωγή δεν δίνει αποτελέσματα για την αντιμετώπιση μιας λοίμωξης. Αυτό οφείλεται είτε στην ύπαρξη σύμφυτης αντίστασης των μικροβίων στα χρησιμοποιούμενα φάρμακα είτε στην ανάπτυξη αντίστασης κατά την διάρκεια της θεραπείας. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι επιβεβλημένη η αλλαγή του θεραπευτικού σχήματος. Αντίσταση έχει επίσης περιγραφεί και για ορισμένα καρκινικά κύτταρα, έναντι της αντινεοπλασματικής θεραπείας.
VIII. Ψυχολογικοί παράγοντες
Μία αδρανής ουσία (εικονικό φάρμακο ή placebo) μπορεί να απαλύνει ορισμένα συμπτώματα, όπως πόνους ή ναυτία. Αυτές οι απαντήσεις του οργανισμού οφείλονται στη σφοδρή επιθυμία του ασθενούς να πάρει κάποιο φάρμακο και στην ισχυρή πίστη πως το φάρμακο αυτό θα φέρει καλά αποτελέσματα. Η αποτελεσματικότητα ενός placebo μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη, όταν και ο θεράπων ιατρός αγνοεί ότι κάποιο δραστικό φάρμακο έχει αντικατασταθεί με ένα εικονικό (‘διπλή-τυφλή’ χορήγηση φαρμάκου). Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται στις κλινικές μελέτες για την αξιολόγηση νέων φαρμακευτικών ουσιών, προκειμένου να αποκλεισθεί η παρεμβολή υποκειμενικών εκτιμήσεων αυθυποβολής.
IX. Παθολογικές καταστάσεις
Η ενέργεια των φαρμάκων δεν είναι πάντοτε η ίδια στους υγιείς και τους ασθενείς. Τα αντιπυρετικά κατεβάζουν τη θερμοκρασία του σώματος όταν ένα άτομο έχει πυρετό, ενώ συνήθως δεν ασκούν καμία ενέργεια στη φυσιολογική θερμοκρασία του σώματος. Επίσης, ενώ η ατροπίνη προκαλεί βρογχοδιαστολή κατά τη διάρκεια μίας ασθματικής κρίσης (βρογχόσπασμος), δεν επηρεάζει το βρογχικό δένδρο υγιών ατόμων.
Φάρμακα τα οποία μεταβολίζονται στο ήπαρ ή απεκκρίνονται από τους νεφρούς πρέπει να δίνονται σε μικρότερη δοσολογία προκειμένου για ηπατοπαθείς ή νεφροπαθείς ασθενείς. Άτομα με χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια (π.χ. εμφύσημα) έχουν υπερκαπνία, η οποία αυξάνει την ευαισθησία σε φάρμακα με κατασταλτική ενέργεια στο κέντρο της αναπνοής (βενζοδιαζεπίνες, οπιούχα κ.α.). Η ενδοφλέβια χορήγηση τέτοιων φαρμάκων ενδέχεται να προκαλέσει θάνατο από άπνοια (απόλυτη αντένδειξη). Μεγάλη ευαισθησία σε αυτά τα φάρμακα παρουσιάζουν και όσοι πάσχουν από υποθυρεοειδισμό, ενώ στον υπερθυρεοειδισμό η ανεκτικότητα του οργανισμού αυξάνεται. Στο έμφραγμα του μυοκαρδίου, η συχνότητα εμφάνισης αρρυθμιών αυξάνεται πάρα πολύ, όταν χορηγηθούν καρδιοτονωτικά γλυκοσίδια ή συμπαθητικομιμητικά φάρμακα.
X. Παρουσία άλλων φαρμάκων
Αρκετά συχνά, μία αναμενόμενη φαρμακολογική ενέργεια τροποποιείται από την παρουσία ενός άλλου φαρμάκου, από την οποία προκύπτει κάποια αλληλεπίδραση. Εκτός από άλλα φάρμακα, αλληλεπιδράσεις μπορεί να εμφανισθούν επίσης από διάφορες χημικές ουσίες που εισέρχονται στον οργανισμό, ως συστατικά της τροφής, ως περιβαλλοντικοί ρύποι κ.λπ.
Συνήθως, είναι εφικτή η αποτροπή κάποιας αλληλεπίδρασης, με την απλή αλλαγή ενός ή περισσοτέρων από τα ενεχόμενα φάρμακα. Προβλήματα θα εμφανισθούν, όταν πρόκειται για απαραίτητα στον ασθενή φάρμακα, που δεν είναι δυνατόν να αντικατασταθούν χωρίς να επηρεασθεί η θεραπευτική αγωγή. Αυτό αφορά κυρίως στα φάρμακα εκείνα που χορηγούνται χρονίως και έχουν χαμηλό δείκτη ασφαλείας, έτσι ώστε να εμφανίζεται τοξικότητα και με μικρές ακόμη παρεκκλίσεις από τα επιτρεπτά επίπεδα στο αίμα (π.χ. καρδιοτονωτικά γλυκοσίδια και κουμαρινικά αντιπηκτικά).
Οι αλληλεπιδράσεις επιτελούνται κυρίως με φαρμακοκινητικούς μηχανισμούς. Ενδέχεται να επηρεασθεί η απορρόφηση ενός φαρμάκου (χημική εξουδετέρωση κατά τη χορήγηση, ή αλλαγή των πεπτικών λειτουργιών και του περισταλτισμού), η κατανομή (παρεκτόπιση από τα πρωτεϊνικά σημεία σύνδεσης), ο μεταβολισμός (επιτάχυνση ή επιβράδυνση) και η απέκκριση (μεταβολές της νεφρικής αιμάτωσης, του pH των ούρων και της ενεργητικής σωληναριακής απέκκρισης). Σε φαρμακοδυναμικό επίπεδο, ενδέχεται να υπάρξουν επίσης σοβαρές αλληλεπιδράσεις, όταν υπάρχουν προϋποθέσεις για εμφάνιση συνέργειας ή ανταγωνισμού, είτε σε πίπεδο κύριας ενέργειας είτε σε επίπεδο παρενεργειών.

Πηγή (αρχείο σε pdf) Διαβάστε περισσότερα...

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ

Όταν δύο ή περισσότερα φάρμακα χορηγούνται ταυτόχρονα, μπορεί να προκύψει ανταγωνισμός ή συνέργεια (δηλαδή μείωση ή επίταση του τελικού αποτελέσματος).
Ο ανταγωνισμός χαρακτηρίζεται ως:
1. Φαρμακολογικός (ή βιολογικός), όταν εκδηλώνεται σε επίπεδο υποδοχέων, δηλαδή όταν το ένα φάρμακο έχει ιδιότητες αγωνιστή και το άλλο ανταγωνιστή.
2. Χημικός, όταν ένα φάρμακο αντιδρά χημικώς με ένα άλλο στο σημείο εφαρμογής ή απορρόφησης, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η βιοδιαθεσιμότητα του ενός ή και των δύο (π.χ. σίδηρος και τετρακυκλίνες).
2. Φυσιολογικός, όταν η φαρμακολογική ενέργεια του ενός αναιρεί την ενέργεια του άλλου, όπως συμβαίνει π.χ., με την νοραδρεναλίνη (αγγειοσύσπαση) και την ισταμίνη (αγγειοδιαστολή). Συνήθως, πρόκειται για φάρμακα που επενεργούν μέσω υποδοχέων, όμως οι υποδοχείς αυτοί είναι εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους.
3. Βιοχημικός (ή έμμεσος), όταν η παρουσία ενός φαρμάκου στον οργανισμό τροποποιεί τις συνθήκες ομοιοστασίας έτσι, ώστε να ευνοείται η απομάκρυνση ενός άλλου φαρμάκου. Για παράδειγμα, οι επαγωγείς των ηπατικών ενζύμων επιταχύνουν το μεταβολισμό ορισμένων φαρμάκων.
Αντίθετη με τον ανταγωνισμό είναι η συνέργεια, κατά την οποία η συνύπαρξη δύο ή περισσοτέρων φαρμάκων προκαλεί αύξηση της δράσης του ενός ή και των δύο. Η συνέργεια διακρίνεται σε:
α. Αθροιστική, όταν η τελική ενέργεια των φαρμάκων είναι ίση με το αλγεβρικό άθροισμα των ενεργειών του καθενός ξεχωριστά.
ΕΑΒ = ΕΑ + ΕΒ 1+1=2
Tο φαινόμενο αυτό παρατηρείται με φάρμακα που έχουν ίδιες ή παραπλήσιες ενέργειες, όπως π.χ., τα υπνωτικά.
β. ∆υναμική, όταν η τελική ενέργεια των φαρμάκων έχει μεγαλύτερη ένταση από το απλό άθροισμα των ενεργειών των επί μέρους φαρμάκων.
ΕΑΒ > ΕΑ + ΕΒ 1+1>2
Συνέργεια αυτού του τύπου δίνουν τα φάρμακα που επιδρούν με διαφορετικούς μηχανισμούς στο ίδιο βιολογικό σύστημα, όπως ο συνδυασμός σουλφαμεθοξαζόλης και τριμεθοπρίμης, που ασκεί ισχυρή αντιμικροβιακή δράση, παρεμβαίνοντας σε δύο διαδοχικά στάδια του μεταβολισμού του φυλλικού οξέος στα μικρόβια. Μεμονωμένη χρήση αυτών των φαρμάκων έχει πενιχρά αποτελέσματα.
γ. Ενισχυτική, όταν μία φαινομενικά αδρανής ουσία επιτείνει τη δράση ενός φαρμάκου, όπως η προβενεσίδη που αν και αδρανής επιτείνει τη δράση της πενικιλλίνης παρατείνοντας την παραμονή της στον οργανισμό (επιβραδύνει τη νεφρική της απέκκριση).
ΕΑΒ > ΕΑ + ΕΒ 0+1>1
Η συνέργεια μπορεί να αξιοποιηθεί στη θεραπευτική, με σκοπό τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα με την ελάχιστη δυνατή τοξικότητα, επειδή τα συνδυαζόμενα φάρμακα χορηγούνται σε δόσεις μικρότερες των συνήθων.

Πηγή (αρχείο σε pdf) Διαβάστε περισσότερα...

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ∆ΡΑΣΗΣ - ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟ∆ΟΧΕΩΝ

Ασχέτως με το αν το βιολογικό υπόστρωμα είναι ένας μονοκύτταρος μικροοργανισμός ή ένα όργανο με μεγάλο βαθμό διαφοροποίησης και οργάνωσης, για να δράσει ένα φάρμακο πρέπει να επηρεάζει κάποιο μόριο με λειτουργική εξειδίκευση. Τα μεγαλομόρια που αποτελούν εκλεκτικές θέσεις σύνδεσης για την εμφάνιση μίας φαρμακολογικής ενέργειας ονομάζονται υποδοχείς.
Από χημική άποψη, οι υποδοχείς είναι συνήθως πρωτεΐνες ή πυρηνικά οξέα. Τα περισσότερα φάρμακα δείχνουν κάποια εκλεκτικότητα και εξειδίκευση στη δράση τους, που εξαρτώνται από τις φυσικοχημικές ιδιότητες και τη στερεοχημική διάταξη του μορίου του υποδοχέα και του ίδιου του φαρμάκου. Κατά κανόνα, ένα φάρμακο δρα μέσω ενός είδους υποδοχέων. Επί πλέον, τα φάρμακα εκείνα που ασκούν παρόμοιες ενέργειες στον οργανισμό, δρουν μέσω των ίδιων υποδοχέων.
Οι υποδοχείς βρίσκονται είτε στην κυτταρική μεμβράνη, είτε στο εσωτερικό των κυττάρων, ως τμήματα ενζύμων ή γενικότερα ως τμήματα λειτουργικών σχηματισμών (μιτοχόνδρια, πυρήνας, ριβοσώματα κ.ά.). Η σύνδεση ενός φαρμάκου με τους αντίστοιχους υποδοχείς είναι συνήθως αναστρέψιμη (με ετεροπολικούς ή ημιπολικούς δεσμούς) και αποτελεί την έναρξη της μεταβίβασης ενδοκυττάριων σημάτων και την αλληλουχία ποικίλων βιοχημικών μεταβολών.
Τα φάρμακα ως προσδέματα υποδοχέων
Ένα φάρμακο συνδέεται με υποδοχείς όταν έχει την απαιτούμενη χημική συγγένεια, ενώ για την εκδήλωση κάποιας λειτουργικής απάντησης απαιτείται επιπλέον η ύπαρξη ενδογενούς δραστικότητας.
Ένα φάρμακο χαρακτηρίζεται ως αγωνιστής (ή διεγέρτης) κάποιων υποδοχέων, όταν διαθέτει χημική συγγένεια και ενδογενή δραστικότητα για τους συγκεκριμένους υποδοχείς.
Ένα φάρμακο χαρακτηρίζεται ως ανταγωνιστής (ή αναστολέας) κάποιων υποδοχέων, όταν διαθέτει χημική συγγένεια αλλά στερείται ενδογενούς δραστικότητας για τους συγκεκριμένους υποδοχείς. Ένα φάρμακο με μεγάλη ή μικρή συγγένεια για ένα είδος υποδοχέων, αλλά μικρή ενδογενή δραστικότητα, ονομάζεται μερικός ή ατελής αγωνιστής.
Ένταση της απάντησης
Η ενέργεια (Ε) του φαρμάκου (Φ) μετά τη σύνδεση με τους υποδοχείς (Υ) θα έχει το μέγεθος που προκύπτει από τον θεωρητικό τύπο:
Ε = α [ΦΥ]
Σημαντική παράμετρο αποτελεί το σύμπλεγμα φαρμάκου-υποδοχέα [ΦΥ], που εξαρτάται από τη δόση, καθορίζει την ένταση της φαρμακολογικής απάντησης και φθάνει μία μέγιστη τιμή με τον κορεσμό όλων των υποδοχέων.
Η σταθερά α εξαρτάται από την ενδογενή δραστικότητα του φαρμάκου. Φάρμακα με μεγάλη ισχύ έχουν υψηλή τιμή της σταθεράς α. Αντίθετα, η σταθερά α έχει μηδενική τιμή, όταν ένα φάρμακο συμπεριφέρεται ως ανταγωνιστής, δηλαδή συνδέεται με τους υποδοχείς αλλά δεν διαθέτει ενδογενή δραστικότητα και δεν προκαλεί κάποια λειτουργική απάντηση. Το ίδιο ισχύει όταν τα μεγαλομόρια σύνδεσης είναι αδρανή, όπως π.χ. οι λευκωματίνες του πλάσματος.
Η αποτελεσματικότητα (ενδογενής δραστικότητα) δεν πρέπει να συγχέεται με την ισχύ ενός φαρμάκου. Στην κλινική πράξη, μεγαλύτερη σημασία έχει η αποτελεσματικότητα και όχι η ισχύς, δεδομένου ότι είναι δυνατόν κάποιο φάρμακο να είναι αποτελεσματικότερο και ταυτόχρονα ασθενέστερο σε σύγκριση με ένα άλλο. Η ισχύς θα καθορίσει απλώς το ύψος των χρησιμοποιούμενων δόσεων.
Μεταβίβαση σημάτων
Η φαρμακολογική απάντηση που εκλύεται από την ενεργοποίηση των υποδοχέων επιτελείται με τέσσερις γνωστούς μηχανισμούς:
1. Μεμβρανικοί δίαυλοι ιόντων. Συμμετέχουν σε λειτουργίες που απαιτούν ηλεκτρική διέγερση (νευρώνες, νευρομυϊκή σύναψη, λείες μυϊκές ίνες, αδενικά κύτταρα) και ρυθμίζουν τη ροή ιόντων, με αποτέλεσμα την εκπόλωση ή την υπερπόλωση της μεμβράνης. Υποδοχείς διαύλων διαμεσολαβούν τις δράσεις τις ακετυλχολίνης, του γ-αμινοβουτυρικού οξέος, της γλυκίνης και του γλουταμικού οξέος.
2. Πρωτεΐνες G. Αποτελούν μία ομάδα πρωτεϊνών που συνδέονται λειτουργικά με την τριφωσφορική γουανίνη (GTP), ενεργοποιούνται από υποδοχείς της εσωτερικής επιφάνειας της κυτταρικής μεμβράνης και αποτελούν δεύτερους αγγελιαφόρους στη μεταβίβαση του σήματος.
Οι πρωτεΐνες G ρυθμίζουν πολλές κυτταρικές λειτουργίες, επιδρώντας σε ένζυμα (αδενυλοκυκλάση, φωσφολιπάσες C και Α2, κ.ά.), ή μεταβάλλοντας τη ροή ιοντικών διαύλων (Na+, K+, Ca++). Οι υποδοχείς πεπτιδικών ορμονών και ορισμένων νευρομεταβιβαστών (αδρενεργικοί και μουσκαρινικοί) εξαρτώνται από το σύστημα των πρωτεϊνών G.
Το μόριο των πρωτεϊνώνG απαρτίζεται από τρεις υπομονάδες (α-, β- και γ-αλυσίδα). Η υπομονάδα α είναι πολύ σημαντική, επειδή αφ’ενός καθορίζει την εξειδίκευση της αλληλεπίδραςσης με τον υποδοχέα και αφ’ετέρου περιέχει το ένζυμο GTPάση, το οποίο διασπά το GTP και τερματίζει την ενδοκυτταρική μετάδοση σημάτων.
3. Ενδοκυτταρικά μεγαλομόρια. Ορισμένα πρωτεϊνικά συμπλέγματα που συνδέονται με λειτουργικά μεγαλομόρια του πυρήνα αποτελούν σημεία πρόσδεσης των στεροειδικών ορμονών, της θυροξίνης και της βιταμίνης D. Η ενεργοποίηση αυτών των μεγαλομορίων καταλήγει στη ρύθμιση της RNA πολυμεράσης και της έκφρασης ορισμένων γονιδίων.
4. Τυροσινοκινάση. Η κυτταρική μεμβράνη περιέχει υποδοχείς που σχετίζονται με το ενδοκυτταρικό σύστημα της τυροσινοκινάσης, ενός ενζύμου που καθορίζει τις σημαντικές λειτουργίες της μίτωσης, της διαφοροποίησης και του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωση). Οι υποδοχείς αυτοί ενεργοποιούνται από ποικίλους αυξητικούς παράγοντες (επιδερμικός αυξητικός παράγοντας, αυξητικός παράγοντας τύπου ινσουλίνης κ.ά.) και ρυθμίζουν τελικώς την έκφραση ορισμένων γονιδίων.
Ρύθμιση υποδοχέων
Όταν υφίστανται μακροχρόνια διέγερση, ορισμένοι υποδοχείς εμφανίζουν μειωμένη απόκριση. Το φαινόμενο αυτό έχει αποδοθεί σε μείωση του αριθμού των υποδοχέων ή σε μεταβολές στη δομή του μορίου τους (μειορρύθμιση), ή σε ελλειμματική διεκπεραίωση των ενδοκυτταρικών σημάτων μεταβίβασης (απευαισθητοποίηση). Για παράδειγμα, οι β2-αδρενεργικοί αγωνιστές, που χρησιμοποιύνται ως βρογχοδιασταλτικά φάρμακα, χάνουν με την πάροδο του χρόνου την αποτελεσματικότητά τους. Το αντίθετο φαινόμενο, που ονομάζεται ευαισθητοποίηση ή αυξορρύθμιση, παρατηρείται όταν διακόπτεται απότομα η μακροχρόνια χορήγηση ορισμένων ανταγωνιστών και πιθανότατα οφείλεται σε αυξημένη σύνθεση υποδοχέων. Μετά από χορήγηση β-αδρενεργικών αναστολέων (π.χ. προπρανολόλης), ενδέχεται να εμφανισθούν αρρυθμίες που αποδίδονται σε αύξηση των αδρενεργικών υποδοχέων της καρδιάς ή σε μεγαλύτερη ετοιμότητα των αντίστοιχων ενδοκυτταρικών συστημάτων μεταβίβασης του σήματος.

Πηγή (αρχείο σε pdf) Διαβάστε περισσότερα...